Ngày 29-8-1942, Bác Hồ bị chính quyền địa phương của Tưởng Giới Thạch bắt giữ. Bác Hồ bị giam cầm 13 tháng (từ mùa thu 1942 đến mùa thu 1943). Dù bị đối xử tàn tệ và sống cực khổ qua gần 30 nhà tù của 13 huyện, nhưng với tinh thần lạc quan cách mạng, tâm hồn thi sĩ, Bác Hồ đã viết tập Nhật ký trong tù với hơn 100 bài thơ như tập nhật ký của người chiến sĩ cách mạng trong tháng ngày gian khó.

Nhật ký trong tù là tập thơ đầy chất “thép”, toát lên tư tưởng và tình cảm cao quí của một chiến sĩ cách mạng vĩ đại đã không ngừng phấn đấu cho lí tưởng cộng sản chủ nghĩa, cho Tổ quốc, cho loài người. Từ những bài thơ rất hiện thực về đời sống trong chế độ lao tù của bọn phản động Trung Quốc tàn bạo, mục nát, toát lên phong thái ung dung, tình cảm cao đẹp, khí phách hào hùng, ý chí sắt đá, tinh thần lạc quan cách mạng không gì lay chuyển nổi. Nhật ký trong tù là bản cáo trạng đanh thép, phẫn nộ, sôi sục…, vạch mặt chỉ tên những kẻ thù. Nhật ký trong tù mang nặng những suy nghĩ ưu tư của một tâm hồn lớn, một tâm hồn cao thượng và nhân ái. Nhật ký trong tù ngời lên những cảm xúc vừa mạnh mẽ, vừa tế nhị, vừa chân thực, vừa lãng mạn, vượt ra ngoài khung cảnh chật hẹp của lao tù. Nhật ký trong tù là một văn kiện lịch sử vô giá, một kho báu kinh nghiệm sống và đấu tranh; là một tác phẩm văn học lớn có tác dụng giáo dục sâu sắc phẩm chất và đạo đức làm người cho mọi thế hệ.