Ban ngày không thể biết có một Hà Nội như vậy. Xe cộ, và người, người, hối hả, ồn ào, chen lấn, Hà Nội chìm mất trong cái mớ hỗn độn hỗn hào ấy, ngày càng hỗn hào. Chỉ về đêm, thật khuya, Hà Nội mới lắng lại và thức dậy cho ta, một Hà Nội thực là Hà Nội.

Và đến lúc ấy ta mới biết ông họa sĩ tài danh Bùi Xuân Phái cực giỏi đến cỡ nào, nhẹ như không, như chỉ thoáng hờ hững một cái phẩy tay thôi, mà sao tinh tế, thâm thúy đến vậy. Những mái ngói cổ trập trùng trong tranh ông đấy, bây giờ mới hiện ra, lô xô, trong một thứ trật tự rất vô trật tự kỳ diệu, như biết nói bằng một ngôn ngữ chỉ có Hà Nội biết và nói được, cả những ngôi nhà xiêu vẹo lạ lùng kia, như vừa ở trong tranh Phái được lau sạch lớp bụi bặm của ban ngày xô bồ mà lộ ra, sống động lạ thường. Và những căn gác xếp nhỏ xíu, xinh xắn, còn le lói ánh đèn sau cánh cửa sổ khép hờ trong khi bên dưới tất cả các cửa lớn đã đóng im ỉm, và thật tinh tai dường như sau cánh cửa nhỏ ấy có thể nghe bước chân rất nhẹ của một cô gái Hà Thành, vốn nổi tiếng thanh nhã như không nơi nào thanh nhã cho bằng... Vâng, thật khuya, thật khuya, mới thức dậy một Hà Nội Phái. Đúng như ông họa sĩ đại tài ấy đã mãi mãi ghi lại cho ta. Thật khuya, và, buồn thay, cũng là những đêm khuya của một thời đã khá xa, nay hầu như đã mất hẳn đi rồi, bất chấp tất cả các nỗ lực e cũng sẽ hoài công thôi của những công cuộc gọi là phục hồi phố cổ Hà Nội tốn kém và đang đầy tranh cãi. Có lẽ rồi cũng có thể phục chế một số ngôi nhà cổ giả cổ nào đó, tổ chức một số phiên chợ đêm giả chợ đêm, một số phố đi bộ chỉ để mà chen lấn nào đó... nhưng chắc tất cả cũng sẽ chỉ là diễn thôi. Làm sao tìm lại được cái hồn Hà Nội rất Hà Nội một thời ấy?... Biết làm sao được, quy luật khắc nghiệt của cuộc sống mà. Muốn tìm lại ư? Hẳn chỉ còn có thể đến bảo tàng mỹ thuật, để trầm ngâm đứng trước một bức tranh Phái thực. Có lẽ còn phải nói thêm chút nữa về tranh của ông họa sĩ đặc biệt Hà Nội này. Ông ấy rất ít vẽ người, tranh của ông thường chỉ có nhà, đôi con phố rất vắng, vài cây cột đèn xiêu vẹo, thỉnh thoảng một chiếc xích - lô bỏ không..., vậy mà hình như không ở đâu ta lại có thể nhận ra người Hà Nội, dáng và cả hồn người Hà Nội hơn ở những bức tranh ấy. Biết tìm lại ở đâu được những cái đã mất mãi ấy giữa đời bây giờ?...