Giới thiệu chung
"Nhiều lần thức giấc trong mùi hương rạo rực của ban đêm, tôi lại phát hiện ra rằng Huế là một thành phố được dành cho cỏ. Tôi không hề có ý xúc phạm, chỉ muốn lưu ý thêm về vai trò của cỏ trong quy hoạch đô thị. Thật vậy, không nơi nào trên thế giới mà những công trình kiến trúc của con người lại mọc lên giữa cỏ hoang như ở Huế.
Đà Lạt cũng được xây dựng trên những ngọn đồi, nhưng ở đây hình tượng hoa mimosa và cây thông đã khiến người ta quên mất sự có mặt của cỏ dại. Có lần vào cuối đông, tôi ngồi trong trại viết của Hội Nhà Văn ở Quảng á và nhìn ra con đê sông Hồng xanh ngun ngút những cỏ kéo dài suốt những cánh đồng vùng Yên Phụ mịt mùng trong mùa mưa bụi xàm, tôi chợt nhớ đến một câu thơ của Nguyễn Trãi nói về nỗi tâm đắc với cỏ ở Hà Nội: Hoa thường hay héo, cỏ thường tươi. Tôi nghiệm ra rằng cái thế đắc địa nhất của cỏ chính là những triền đê; ở đó cỏ nghiễm nhiên giữ vai trò của mọi loại hoa trên mặt đất. Có lẽ ngày xưa trong một chức quan rỗi việc. Nguyễn Trãi đã có nhiều lần buông lỏng cương ngựa đi dọc triền đê này để ngắm vẻ đẹp của cỏ. Những đã có mấy ai được ngắm thoả thích màu tươi xanh của cỏ dọc thân đê giống như tôi trong buổi sáng mùa xuân năm ấy. Hà Nội vẫn là những mái phố dài trải ra dưới những cây cỏ với những khách bộ hành đi trên vỉa hè. Nghĩa là còn lại Huế là một cố đô mang linh hồn của cỏ.
Mùa xuân có thể định nghĩa là mùa toàn bộ cây nở thành hoa. Những ngọn đồi phía tây nam huế bừng lên trong hương cỏ, khiến người ta không thể ngồi yên cúi mặt lên trang sách. Hương cỏ tràn vào thành phố, như gần như xa khiến tôi nghĩa rằng ở đâu đấy trên những sườn đồi, cánh cửa của vườn địa đàng đang mở ra, hoặc những nàng tiên đang múa hát dưới những gốc đào nở hoa, rồi mùi hương bát ngát như thể mùi tóc bay trong thành phố, trên đó lưa thưa những chòm cây dại như cây ngũ sắc cười sặc sỡ dọc đường thơ ấu của tôi. Bay theo những bước chân lang thang của tôi là những con bướm, những cánh chuồn nghe ngày nắng lên bay lượn thảnh thơi trong không gian, ghé cây này, vờn cây kia trong một thành phố lúc nào cũng cổ xưa, văng vẳng điệu nhã nhạc cung đình đã hoang phế. Đã nhiều năm tôi chợt nhận ra lũ chuồn chuồn, bươm bướm của tôi đã rời thành phố này mà đi đâu biệt tăm, chắc là chúng đã tìm ra một không gian khác yên tĩnh hơn, ít bị tiếng động làm choáng đầu hơn.
Một hôm nhân có việc đi ra ngoài ô vào ban đêm, tôi gặp những đàn đom đóm mịt mù như đám bụi sao bay trôi qua những khu vườn tôi nằm. Tôi lại nhớ ra rằng đã từ lâu ở Huế người ta không còn thấy bóng con đom đóm; không còn thấy bóng những bầy trẻ con chạy đuổi theo vầng bụi lửa đom đóm để bắt lấy hạt ngọc nhà trời. Và chính những cánh bướm, cánh chuồn chuồn thân mến của tôi đã rời bỏ những bụi cây hoang dại mà đi về khu vườn địa đàng của chúng, trên những đồi cỏ kia, để lại tôi đứng một mình làm một thằng bé lang thang cơ nhỡ như thế này. Ôi! Tôi muốn làm Liệt Tử cưỡi gió mà đi khắp nơi trên thành phố kinh xưa của tôi, thành phố nằm phơi mình giữa non xanh nước biếc, toả rộng linh hồn vô ưu thênh thênh trong hương cỏ...".